Profil absolwenta: Więcej niż suma ocen

Nowoczesna edukacja językowa nie ogranicza się do nauki słówek i gramatyki oraz podstawowych umiejętności językowych. Zgodnie z koncepcją Profilu absolwenta szkoły podstawowej (2024), opartą na rekomendacjach Rady Europy z roku 2018 i dokumencie OECD Learning Compass 2030, nauczyciele wszystkich przedmiotów są odpowiedzialni za wspieranie ogólnego rozwoju uczniów. Szkoła ma wyposażyć młodych ludzi w wiedzę, umiejętności, postawy i wartości niezbędne do odpowiedzialnego życia w dorosłości.

W tym procesie kluczowe są dwa rodzaje kompetencji:

W tym krótkim artykule skupimy się na tej drugiej grupie kompetencji, mając oczywiście na uwadze realia pracy w klasie językowej.

Kompetencje przekrojowe na lekcji angielskiego

Dla nauczycieli języka angielskiego te zmiany nie są rewolucją, lecz raczej potwierdzeniem i uporządkowaniem procesów, które już od dawna zachodzą w codziennej praktyce dydaktycznej. Lekcja języka obcego to idealna przestrzeń do rozwijania wszystkich trzech grup umiejętności przekrojowych, zgodnie z ich prezentacją w Profilu absolwenta:

1. Umiejętności poznawcze: myślenie krytyczne i kreatywne

Umiejętności poznawcze to zdolność do systematycznego pozyskiwania, organizowania i przechowywania danych w celu ich analizy lub wykorzystania w przyszłości. NPP kładzie duży nacisk na kształtowanie myślenia krytycznego, które obejmuje analizę i syntezę danych oraz wyciąganie logicznych wniosków. Nowym elementem zasygnalizowanym w NPP jest zdolność identyfikowania technik manipulacji, co w dzisiejszym świecie jest coraz bardziej trudne, a jednocześnie niezbędne do właściwego funkcjonowania człowieka.

Niełatwym, a bardzo ważnym zadaniem jest także podtrzymywanie naturalnej ciekawości poznawczej dziecka, gdyż taka postawa to motor myślenia kreatywnego. Jest to kompetencja wieloaspektowa, obejmująca nie tylko zdolność do generowania oryginalnych pomysłów, ale również umiejętność ich modyfikacji i udoskonalenia, także z wykorzystaniem wkładu innych osób. O końcowym sukcesie przesądza nierzadko wytrwałość twórcza – umiejętność dokończenia rozpoczętego zadania mimo pojawiającego się zmęczenia czy znużenia. Budowanie tak rozumianej wytrwałości twórczej to priorytetowe wyzwanie dla nowoczesnego nauczyciela, także językowca.

2. Kompetencje społeczne: współpraca i empatia

Lekcja języka angielskiego, ze swej natury oparta na komunikacji, jest naturalnym poligonem doświadczalnym dla umiejętności społecznych. Wykonując dobrze zaprojektowane działania w ramach nowocześnie pomyślanego kursu języka, uczniowie uczą się także:

• efektywnej komunikacji i budowania relacji jako fundamentu umiejętności współpracy;
• negocjowania znaczeń i osiągania kompromisów oraz harmonizowania wspólnych działań, tak by unikać/rozwiązywać konflikty;
• empatii, rozpoznawania i dbania o potrzeby innych oraz o wspólne otoczenie.

3. Kompetencje osobiste: autonomia i zarządzanie sobą

Zgodnie z NPP, uczeń powinien stopniowo przejmować odpowiedzialność za własny proces uczenia się. Możemy to wspierać poprzez wdrażanie modelu: planowanie – działanie – refleksja. Rozwijanie autonomii ucznia odbywa się m.in. poprzez zachęcanie do korzystania z różnorodnych źródeł poza szkołą oraz regularną autorefleksję – na przykład (choć nie tylko) przy realizacji tzw. „doświadczeń edukacyjnych”, które wprowadza Nowa Podstawa.

Jak wdrożyć te założenia w codziennej pracy z uczniami? Oto kilka prostych technik wspierających refleksję i motywację:

Osobnym wymiarem przekrojowych kompetencji osobistych jest umiejętność dbania o siebie. Składają się na nią m.in.:

• troska o zdrowie i dobre samopoczucie,
• rozpoznawanie, nazywanie i wyrażanie emocji,
• wyznaczanie bezpiecznych granic w relacjach z innymi,
• skuteczne radzenie sobie ze stresem.

Ważnym zadaniem nauczyciela, także na lekcjach języka, jest dbałość o dobrostan psychiczny ucznia. Negatywne emocje, takie jak lęk przed błędem czy oceną grupy, mogą wprowadzić mózg w „tryb przetrwania”, co uniemożliwia przyswajanie nowej wiedzy. Rolą nauczyciela jest pomoc w budowaniu samoświadomości emocjonalnej i samoregulacji u uczniów.

Podsumowanie

Zmiany wynikające z nowej podstawy programowej to zaproszenie nauczycieli do pełnienia roli przewodników w wszechstronnym rozwoju ucznia. Wykorzystując potencjał komunikacyjny lekcji języka angielskiego, realnie wpływamy na to, jak nasi uczniowie poradzą sobie w złożonym, nowoczesnym świecie.

Obejrzyj szkolenie: Kurs na wszechstronny rozwój »