Czym jest poziom oczekiwany?

Zgodnie z wyjaśnieniem zawartym w rozporządzeniu, „poziom oczekiwany” to „najniższy poziom podstawy programowej w zakresie przedmiotu język obcy nowożytny”, tj.

• poziom A2 – w przypadku języka obcego nowożytnego nauczanego jako pierwszy w klasach IV–VIII (dla uczniów rozpoczynających klasę IV w roku szkolnym 2026/2027)
• poziom A1 – w przypadku języka obcego nowożytnego nauczanego jako drugi w klasach VII–VIII (dla uczniów rozpoczynających klasę VII w roku szkolnym 2029/2030).

Oznacza to, że uczniowie, którzy będą kończyć szkołę podstawową w roku szkolnym 2030/2031, powinni na zakończenie VIII klasy osiągnąć poziom biegłości językowej nie niższy niż, odpowiednio, A2 (język nauczany jako pierwszy) albo A1 (język nauczany jako drugi). Niezależnie zatem od tego, z jakim poziomem biegłości przychodzą do IV klasy absolwenci I etapu edukacyjnego (klasy I–III), na koniec VIII klasy wszyscy powinni osiągnąć co najmniej poziom A2 w języku obcym nauczanym jako pierwszy – w zakresie rozumienia i tworzenia wypowiedzi oraz znajomości środków językowych.

Można zatem powiedzieć, że „poziom oczekiwany” to poziom minimalny, czyli najniższy docelowy poziom biegłości, jaki uczniowie powinni osiągnąć na zakończenie danego etapu. W przypadku języka obcego nauczanego jako pierwszy odpowiada on dotychczasowemu wariantowi II.1. podstawy programowej. Warto tu zauważyć, że o ile w dotychczasowym wariancie II.1. docelowy poziom biegłości w skali ESOKJ był określony jako „A2 (A2+ w zakresie rozumienia wypowiedzi)”, to w podstawie programowej z 2026 r. poziom ten jest jeden i ten sam, tj. A2, zarówno w zakresie rozumienia, jak i tworzenia wypowiedzi.

Poziom oczekiwany, czyli poziom minimalny, będzie – podobnie jak dotychczas poziom określony dla wariantu II.1. – podstawą wymagań egzaminacyjnych na egzaminie ósmoklasisty przeprowadzanym od roku szkolnego 2030/2031. Informatory o tym egzaminie muszą zostać ogłoszone do 1 września 2029 r., tak że na razie nie znamy ani formuły, ani szczegółowego zakresu egzaminu ósmoklasisty, jednak wiemy z pewnością, że będzie sprawdzał umiejętności językowe na poziomie A2.

Możliwość wyboru poziomu wyższego

Jednocześnie podstawa programowa z 2026 r. daje nauczycielom języków obcych – zarówno tych nauczanych jako pierwsze, jak i tych nauczanych jako drugie – możliwość określenia dla danej grupy uczniów wyższego docelowego poziomu biegłości językowej na zakończenie VIII klasy szkoły podstawowej. Na początku kształcenia w klasie IV (albo w klasie VII w przypadku języka obcego nauczanego jako drugi) nauczyciele języków obcych dość powszechnie stosują różnego rodzaju testy diagnostyczne lub poziomujące, pozwalające im dokładniej rozpoznać poziom biegłości językowej uczniów danej grupy. Na podstawie takiej diagnozy, a także uwzględniając możliwości i kompetencje językowe uczniów, nauczyciel może zdecydować, że dla tej grupy właściwym celem będzie realizacja podstawy programowej na poziomie wyższym niż oczekiwany. Dla języka obcego nowożytnego nauczanego jako pierwszy jest to poziom B1, a dla języka nauczanego jako drugi – poziom A1+. Wybór poziomu B1 nie oznacza oczywiście, że uczniowie już w klasie IV mają reprezentować poziom B1. Oznacza, że nauczyciel planuje ich kształcenie tak, aby na zakończenie klasy VIII mogli osiągnąć wymagania określone dla tego poziomu.

Najprościej można to ująć tak:

Warto zwrócić uwagę, że podstawa programowa z 2026 r. przedstawia kolejne poziomy rosnąco, tzn. w dokumencie najpierw są treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności dla poziomu A1, następnie dla poziomu A1+, a potem dla poziomów A2 i B1. Zapisy są zorganizowane w taki sposób, że każdy poziom wyższy obejmuje wszystkie wymagania poziomu niższego i dodaje kolejne, bardziej rozbudowane treści nauczania. Zatem nauczyciel(ka), który/-a zdecyduje się realizować podstawę programową na poziomie B1 (czyli poziomie wyższym) w przypadku języka obcego nauczanego jako pierwszy, ma pewność, że zrealizuje również w całości wymagania poziomu A2 (czyli poziomu oczekiwanego/minimalnego). Tym samym zrealizuje wszystkie wymagania, które docelowo będą sprawdzane na egzaminie ósmoklasisty.

Co to oznacza w praktyce?

• Jeżeli możliwości grupy wskazują, że poziom oczekiwany jest dla niej odpowiednim celem, nauczyciel(ka) realizuje ten poziom.
• Jeżeli poziom wejściowy, tempo pracy i możliwości grupy pozwalają mierzyć wyżej, nauczyciel(ka) może wybrać poziom wyższy: B1 dla języka nauczanego jako pierwszy albo A1+ dla języka nauczanego jako drugi.
• Wybór poziomu wyższego oznacza realizację szerszego zakresu wymagań, ale obejmuje również wszystkie wymagania poziomu oczekiwanego.
• wybór poziomu wyższego nie zmienia też poziomu wymagań na egzaminie ósmoklasisty – zawsze odpowiadają poziomowi A2.

Wybrany poziom podstawy programowej nauczyciel(ka) wpisuje w prowadzoną dokumentację szkolną. Docelowo poziomy te będą się również pojawiały na świadectwach szkolnych.

Podsumowanie

Wprowadzenie możliwości realizacji NPP na dwóch poziomach daje nauczyciel(k)om możliwość lepszego dopasowania celu kształcenia do możliwości konkretnej grupy, a uczniom – możliwość optymalnego rozwoju językowego. Uczniowie, którzy rozwijają kompetencje językowe szybciej i mogą osiągnąć poziom wyższy, nie muszą być ograniczani do wymagań poziomu oczekiwanego. Mogą „iść dalej”. Egzamin ósmoklasisty będzie sprawdzał wymagania poziomu oczekiwanego, ale nie powinien wyznaczać górnej granicy tego, czego uczniowie mogą się nauczyć. Możliwość określenia dla danej grupy wyższego docelowego poziomu biegłości pozwala nauczycielowi realizować treści, które będą dla tych uczniów odpowiednim wyzwaniem intelektualnym i językowym.